De naam koffie (en coffee, kaffee en cafe) is via het Turks (qahve) afgeleid van het Arabische woord “quahwa”, dat in eerste instantie “wijn uit bessen” betekende. De bekendste koffieleverancier, de C. arabica, komt oorspronkelijk uit Ethiopie, waar het in de beboste hooglanden groeide. Daar werd de “wilde” plant echter niet in cultuur gebracht, dat gebeurde in Yemen tussen 1000 en 1300. Daar werd het op geirrigeerde terrassen gekweekt. Rond de tiende eeuw werd koffie al in de medicinale literatuur besproken, maar de intensieve cultuur van deze boom in Yemen vond pas plaats in de vijftiende eeuw. Vanuit Yemen werd de koffieboom over de wereld verspreid, waarbij de Nederlanders een grote rol speelde door het starten van een koffiecultuur op Java vanaf 1710. Over de verspreiding van koffie over de wereld kunt u in het verhaal van Nico Kuipers meer lezen. In het bijgeleverde kaartje ziet u hoe die verspreiding plaats heeft gevonden.

Van de drie genoemde soorten groeit de C. arabica het hoogst. Hij groeit het liefst op 600 tot 1200 meter hoogte, maar hij wordt in sommige landen ook nog op 1700 meter hoogte gekweekt. Door het koudere klimaat wordt de rijping van de bessen vertraagd, waardoor ze uiteindelijk minder vocht en meer “smaak” bevatten dan de koffieplanten op lager gelegen gebieden. De andere twee soorten komen vooral in het laagland voor. Zij vereisen meer warmte en neerslag en de kwaliteit van hun koffiebonen is minder. De robusta koffieboon wordt daarom veel verwerkt in oploskoffie.

KOFFIE EN MOKKA

Koffie is een plant die oorspronkelijk inheems is in een berggebied ten zuiden van Addis Abeba, de hoofdstad van Ethiopie. Het gebied heet Kaffa of Kefa. Toch is het niet zeker dat de koffie de naam van het gebied heeft gekregen, via de drank uit Kaffe. Ons woord koffie is afgeleid van het Arabische kahwa, en dat was al een woord gebruikt voor wijn, voordat de koffie in Arabie bekend werd. Door de overeenkomsten, beide waren stimulerend en eetlustremmend, werd de nieuwe drank ook bekend onder de naam kahwa. Dit werd door de Europeanen overgenomen als koffie.

De koffie in Arabie werd bekend door de kluizenaar Omar al-Shadhili, die leefde in de 15e eeuw. Hij werd uit de stad verdreven en vluchtte naar de bergen. Daar hield hij zich in leven met koffiebessen. Zieken die hem opzochten genazen ook door de werking van de koffiebessen. Door zijn goede werk mocht hij terugkeren naar de stad. De geneeskrachtige bessen werden zeer bekend, evenals de naam van de stad, Mocha (nu Al Mukha, in Jemen).

Of het verhaal waar is of niet, in ieder geval was Mocha een van de voornaamste uitvoerhavens van koffie en koffiebessen in de 12e-18e eeuw in het Arabisch schiereiland. In de 17e eeuw begon ook de Nederlandse handel op Mocha, eerst voor export naar het Verre Oosten, later ook naar Nederland. In Nederland werd de drank bekend als Mochase caeuwe. Omdat later niet alle koffie uit Mokka kwam werden de twee namen twee verschillende begrippen.

Bron : Sanders, E. : Geoniemen Woordenboek. Nijgh en Van Ditmar, Amsterdam, 1995, 269 blz. ISBN 90 388 6760 3.